Alternatif Enerji Kaynakları Nedir?

Merhaba, sevgili gelişen kariyerim okurları. Bugün sizlere genellikle adını yenilenebilir enerji kaynakları olarak duyduğunuz alternatif enerji kaynaklarından bahsedeceğim. Yenilenebilir enerji kaynakları olarak ta adlandırabildiğimiz ‘Alternatif enerji kaynakları nedir’ başlığı altında; enerji nedir, enerji kaynakları nelerdir, enerji kaynaklarının sınıflandırılması, alternatif enerji kaynakları ve ülkemizin enerji sektörüyle ilgili birçok kıymetli bilgiyi sizinle paylaşacağım. Hazırsanız yazımıza başlayalım!

ENERJİ; Enerji, bir cisim ya da sistemin iş yapabilme yeteneği yani herhangi bir sistem içinde oluşan iştir. Aslına bakarsak her maddenin kendi bileşiminde belirli miktarlarda enerji, yani iş yapabilmesini sağlayacak bir güç vardır. Bu güç iş yapmıyorsa, potansiyel (birikmiş) enerji veya iş yapmayan (durağan) enerji olarak tanımlayabiliriz.

Maddenin yapısında bulunmakta olan bu saklı gücü; yanma, düşme, sürtünme veya bunlara benzer fiziksel veya kimyasal işlemler ile açığa çıkartmak ve ondan yararlanmak mümkündür. Herhangi bir maddenin yapısında bulunan potansiyel (iş yapmayan) enerjinin, az önce saydığımız yanma ve sürtünme gibi farklı nedenlerden biriyle yapılan bir iş sonucunda açığa çıkması durumunda meydana gelen enerjiyi ise, kinetik enerji (iş yapan enerji) olarak tanımlayabiliriz.

ENERJİ KAYNAKLARI; Değişik yöntem ve teknikler kullanılarak ekonomik amaçlar doğrultusunda enerji elde ettiğimiz kaynaklara enerji kaynakları denir. Dolayısıyla enerjinin ve enerji kaynaklarının bulunmadığı bir coğrafyada üretimden, tüketimden ve ekonomiden söz etmemiz imkânsız hale gelecektir. Ayrıca enerji kaynakları teriminin karşılığı olarak, yakıt kavramı da kullanılmaktadır. Yakıldığında etrafına sıcaklık yayan maddeler için kullanılan yakıt kavramı, tüm enerji kaynaklarını ifade etmese de bu terimin ifade ettiği kaynakları aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz;

  • Katı Yakıtlar: En çok akla gelebilecek olan odun ve çeşitli kömürler (antrasit, taş kömürü, linyit, turba) bu gruba girmektedir.
  • Sıvı Yakıtlar: Ham petrol ve bunun türevleri ( gaz yağı, benzin, motorin-mazot) gibi yakıtlar ise sıvı yakıt grubuna girmektedir.
  • Gaz Yakıtlar: Doğal gaz, metan, bütan ve propan gibi gazlar ise gaz yakıtlar sınıfa dahil edilmektedir.

Enerji Kaynaklarının Sınıflandırılması

DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİRLİKLERİNE GÖRE ENERJİ KAYNAKLARI; Enerji kaynaklarını dönüştürülebilir olmalarına göre birincil ve ikincil enerji kaynakları olarak ikiye ayırabiliriz. Birincil enerjiler, aslında enerjinin herhangi bir değişime ya da dönüşüme uğramamış halidir. Petrol, kömür, doğal gaz, hidrolik, nükleer, biyokütle, güneş ve rüzgâr birincil enerji kaynaklarıdır. Bu birincil enerji kaynaklarının dönüştürülmesiyle elde edilen enerjiler de ikincil enerji olarak adlandırılabilir. Elektrik, benzin, LPG, motorin gibi enerji kaynakları da ikincil enerji kaynaklarına verilecek en önemli örneklerdir.

KULLANILIŞLARINA GÖRE ENERJİ KAYNAKLARI; Enerji kaynaklarının bir diğer sınıflandırılması da kullanılışlarına göre yapılır. Enerji kaynakları kullanılışlarına göre yenilenemez ve yenilenebilir (alternatif) enerji kaynakları olarak sınıflandırılırlar. Yenilenemez enerji kaynakları, yakın gelecekte tükenebileceği öngörülen enerji kaynaklarıdır. Petrol, doğal gaz, kömür, hayvan-bitki atıkları ve nükleer enerji gibi enerji kaynakları doğada sınırlı derecede bulunan yenilenemez enerji kaynaklarıdır. Peki yenilenebilir yani alternatif enerji kaynakları nedir?

Alternatif Enerji Kaynakları

Doğal süreç içerisinde kendiliğinden oluşan ve tükendikçe hızlı bir şekilde kendini yenileyerek doğa içerisinde yerini dolduran, kullanıldıkları halde tükenmek bilmeyen enerji kaynaklarına yenilenebilir yani alternatif enerji kaynakları denilmektedir. Doğa da bulunan bu enerjilerin en dikkat çekici özelliklerinden birisi, herhangi bir değişime veya dönüşüme uğramamış olmalarıdır.

1.Hidroelektrik Enerjisi

Alternatif enerji kaynakları

Hidroelektrik Santrali

Alternatif enerji kaynaklarından biri olan hidroelektrik enerjisi; su gücünden türbinler vasıtasıyla yararlanılarak yapılan elektrik üretimidir. Su gücünden elde edilen bu elektrik enerjisine hidroelektrik veya hidrolik enerji denir. Bu enerji üretimi suyun potansiyel enerjisinin kinetik enerjiye dönüştürülmesi ile sağlanmaktadır.

Bu alternatif enerji kaynağından yararlanmak için kullanılan hidroelektrik santrallerini ise, suyun yer çekimine bağlı olan potansiyel enerjisinin elektrik enerjisine dönüştürüldüğü elektrik santralleri olarak adlandırabiliriz. Bu santraller yapımı ve çalışma prensibine göre de baraj santrali ve akarsu santralleri olmak üzere iki gruba ayırmaktadır.

Avantajlarına gelecek olursak, hidroelektrik santrallerinin işletme bakım giderlerinin düşük olması, sera gazına yol açmamaları ve istihdam imkânı yaratmaları önemli avantajlarındandır.

2.Rüzgâr Enerjisi

Güneşin etkisiyle atmosferin gündüz ısınması ve gece soğuması sonucunda, sıcaklık yüksek basınca sebep olurken soğuk, alçak basınca sebep olur. Bu yolla rüzgâr oluştuğu için, rüzgârı oluşturan hava akımının sahip olduğu harekete (kinetik), rüzgâr enerjisi diyebiliriz. Diğer önemli alternatif enerji kaynaklarından biri olan rüzgârın enerji içeriği, ortalama rüzgâr hızının küpü oranında değişmektedir. Rüzgârın kinetik enerjisinden faydalanılarak rüzgâr türbini aracılığı ile elektrik elde etmek mümkündür. Özellikle rüzgâr türbin teknolojisindeki önemli gelişme ve ilerlemelerle birlikte rüzgâr enerjisinden elektrik enerjisi üretimi yapmak, elektrik enerjisi üretim maliyetlerini giderek düşürmektedir. İlk defa Danimarka’da yel değirmenlerinin dönmesi amacıyla kullanılan rüzgâr enerjisi, türbinin şaft gücünden yararlanılarak su pompalama, kesme, biçme ve öğütme gibi mekanik enerjiye gerek duyulan önemli işlemlerde fazlasıyla kullanılmaktadır.

Rüzgâr Türbini

Rüzgârın ne zaman başlayıp ne zaman biteceğinin tam olarak bilinememesi rüzgâr enerjisinin olumsuz bir yönü olarak düşünülebilir. Fakat rüzgâr enerjisi temiz, bol ve yenilenebilir olduğu için oldukça avantajlıdır. Dünya genelinde ihtiyaç duyulan elektrik enerjisi ihtiyacının %10’luk diliminin 2025 yılına kadar rüzgar enerjisinden karşılanabilmesi durumunda, atmosfere salınan CO2 emisyonunda yılda 1.41 Gton azalma olacağı öngörülmektedir.

3.Jeotermal Enerji

Alternatif enerji kaynağı

Yeryüzünün iç katmanlarında bulunan ısıya jeotermal enerji denir. Yerin derinliklerinde ısınarak yeryüzüne çıkan veya sondaj yardımıyla çıkarılan sular aracılığıyla bu enerji elde edilmektedir. Jeotermal enerji kaynakları elektrik üretimi, ısınma, endüstriyel uygulamalar, termal turizm veya çeşitli hastalıkları giderdiğinden tedavi amaçlı kullanılmaktadır. Sondajlar yardımıyla yer yüzüne çıkarılan ve kaynama derecesinin üstünde olan sıcaklıklarda, su buharı şeklinde olan kaynaklardan bir buhar türbini aracılığı ile elektrik enerjisi üretilmektedir.

Jeotermal enerjiye dayalı olan modern jeotermal elektrik santrallerinde karbondioksit, azot oksit ve kükürt gazlarının salınımı çok düşük olduğu için jeotermal enerji temiz alternatif enerji kaynaklarındandır diyebiliriz.

4.Güneş Enerjisi

Fotovoltaik Sistem

Dünyanın en önemli enerji kaynağı olarak adlandırabileceğimiz güneş enerjisi, aslında Güneş’in çekirdeğinde %90 gibi büyük oranlarda bulunmakta olan hidrojen gazının helyuma dönüşmesiyle açığa çıkan ışıma enerjisidir. Bu ışıma enerjisinin güneş panelleri yardımıyla ısı ve elektrik gibi olmazsa olmaz ihtiyaçlara dönüştürülmesi sonucu oluşan bu doğal kaynağa güneş enerjisi diyebiliriz. Güneş enerjisinden yararlanmak için yapılan çalışmalar 1970’lerden sonra giderek hız kazanmıştır. Güneş enerji teknolojilerinde ki yenilik ve ilerlemeler sayesinde zamanla maliyetler azalmış, temiz bir enerji kaynağı olduğu için de vazgeçilmez bir kaynak olarak kendini kabul ettirmiştir. Güneş enerjisinin şiddeti dünya atmosfer tabakasının dışında 1370 W/m2 olarak ölçülürken, atmosferden geçerek yeryüzüne ulaşan miktarı genellikle 0-1100 W/m2 değerleri arasındadır.

Güneş enerjisi önceden ısı enerjisi olarak kullanılırken, fotovoltaik paneller aracılığıyla güneş enerjisinin elektrik üretiminde kullanımı yaygınlaşmıştır. Yere göre 3-6 metre yükseklikte yerleştirilmiş aynalar bulunur ve güneş ışınları aynalara çarparak bir dizi fotovoltaik panele yansır. Ayrıca güneş otomobilleri, güneş ocakları, sıcak su eldesi, güneş bataryaları, tarımsal sulama ve seracılık gibi alanlarda güneş enerjisinin kullanımı yaygındır.

Önemli alternatif enerji kaynaklarından olan güneş enerjisi kullanımının; ekonomik olması, çevresel açıdan temiz olması, tükenmek bilmemesi ve teknolojisinin basit olması sayabileceğimiz önemli avantajlarıyken, ilk başta yatırım maliyetlerinin yüksek olması, üretim veriminin az olması ve depolanması gerektiğinde depolanma maliyetinin fazlasıyla artması dikkat çekici dezavantajlarındandır.

5.Biyogaz Enerjisi

Alternatif enerji kaynakları
Alternatif enerji kaynakları

Bitki, hayvan atıkları ile organik ve bitkisel atıklardan yararlanılarak elde edilen enerjiye biyogaz enerjisi denir. Ülkemiz biyogaz enerji kaynağı açısından büyük bir potansiyele sahiptir. Bu potansiyel, atıkların fazla olmasından kaynaklanmaktadır. Biyogazın bileşiminde %50-70 oranında metan, %30-40 oranında karbondioksit, %5-10 oranında hidrojen, %1-2 miktarda azot ve %0.03 gibi eser miktarlarda su buharı bulunmaktadır.

6.Deniz Kökenli Enerjiler

Deniz ve okyanuslar keşfedilmeyi bekleyen büyük bir enerji kaynağını barındırır. Deniz kökenli dediğimiz bu enerjiler; okyanus veya su kütlelerinde sürekli olarak meydana gelen dalgalar ve okyanus akıntıları nedeniyle yer değiştiren su kütlelerinin sahip olduğu potansiyel veya kinetik enerjinin, elektrik enerjisine dönüştürülmesiyle elde edilen enerjilerdir diyebiliriz. Doğaya ve çevreye hiçbir zararı olmayan dalga enerjisi, dünyanın büyük bir kısmı sularla kaplı olmasa da alternatif enerji kaynakları arasında en az kullanılan enerji kaynağıdır.

Diğer alternatif enerji kaynakları gibi birçok avantajı olmuş olsa da hava koşullarından çabuk etkilenmesi, bu alanda kendini geliştirmiş yetkili elaman eksikliği ve yerleşim alanlarına yakın bölgelerde bulunma zorunluluğu dikkat çekici dezavantajlarındandır.

Alternatif Enerji Kaynaklarının Avantajları

  • Bu enerji kaynaklarının geri kazanımı mümkün olduğu için ülke ekonomisine büyük katkı sağlarlar.
  • Bu kaynaklar yerli olduğu için enerji ithalatına bağımlılığı azaltırlar.
  • İstihdamın gelişmesine katkıda bulanabilmeleri alternatif enerji kaynaklarının bir diğer avantajıdır.
  • Yenilenebilir (alternatif) enerji kaynaklarının başlangıç yatırımları diğer kaynaklara göre pahalı olsa da bu kaynaklar uzun vadede ekonomi açısından çok fazla kazanç sağlamaktadır. Bu nedenle başlangıç için maliyetler devlet desteği ile azaltılabilir.
  • Alternatif enerji kaynakları temiz ve doğal oldukları için çevreye zarar vermezler. Ayrıca CO2 emisyonlarını azaltarak çevrenin korunmasına yardımcıdırlar.

Türkiye Enerji Sektörüne Genel Bakış

Enerji sektörü, sürekli ilerleyen ve önemi her geçen gün artan ekonomik bir alan olması nedeniyle büyük bir öneme sahiptir. Bunun bir sonucu olarak enerji şirketleri dünyanın en değerli ve en yüksek gelire sahip işletmeleri arasında bulunmaktadır.

Günümüzde nüfusun artışı, teknolojinin gelişmesi ve ihtiyaçların çeşitlenmesi enerji ihtiyacını da önemli derecede arttırmıştır. Ülkemizde elektrik ihtiyacı büyük bir oranda doğal gaz ile karşılanmaktadır ve bunu sırasıyla petrol ve kömür takip etmektedir. Bu enerji kaynakları fosil enerji kaynağı olup yarısından fazlası enerji sektörü için kullanılmaktadır. Fosil enerji kaynaklarının bir gün tükeneceği göz önüne alındığında ise alternatif (yenilenebilir) enerji kaynaklarından elektrik üretimi ülkemiz için kaçınılmaz hale gelecektir.

Günümüz çevre şartlarında yenilenemez enerji kaynaklarının tükenme riski olduğundan, alternatif (yenilenebilir) enerji kaynaklarından elektrik üretimi alternatifleri değerlendirilmelidir. Yenilenemez enerji kaynakları doğaya ve çevreye zarar vererek iklim değişiklikleri üzerinde olumsuz etkiler oluşturmakta, bunun sonucunda da karbon salınımı meydana gelmektedir. Yenilenebilir (alternatif) enerji kaynakları ise geri dönüşüm sonucunda elektrik üretilmesiyle çevreye katkıda bulunmakta ve çevre kirliliğine sebep olmamaktadır. Alternatif enerji kaynaklarıyla elektrik üretimi yaparken kedi ülke kaynaklarımız kullanıldığı için dışarıya olan bağımlılık azalmakta bu da cari açık üzerinde olumlu etkiler yaratmaktadır.

Alternatif Enerji Kaynakları Sektöründe Türkiye İdari Kurum ve Kuruluşları

Alternatif enerji kaynakları
Alternatif Enerji Kaynakları

Ülkemizde bazı kurum ve kuruluşlar dolaylı olarak yenilenebilir (alternatif) enerji sektörüyle ilgilenmektedir. Aşağıda yenilenebilir enerji sektörüyle ilgili gerekli olabilecek kurumlar ve görevlerine kısaca değinilmiştir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

Kuruluş amacı enerji ve tabii kaynaklarla ilgili hedef ve politikaların ülkenin savunmasına, millî ekonominin gelişmesi ve güçlenmesine yardımcı olmaktır. Yenilenebilir 8 enerji kaynaklarının değerlendirilmesi ve enerji verimliliğinin arttırılmasına yönelik politika ve hedefler geliştirmektir.

Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ)

EÜAŞ, kamu yararını gözeterek verimlilik ilkeleri çerçevesinde teşkil edilen bir kamu kuruluşudur. Güvenli, sürekli, olabildiğince kaliteli ve çevreyi göz önünde bulundurarak elektrik enerjisi üretimi ve satışı faaliyetlerinde bulunmaktadır.

Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ)

Asıl görevi elektrik iletim faaliyetleriyle ilgilenmek olan TEİAŞ; elektrik piyasası düzenleme kurumundan aldığı iletim lisansı çerçevesinde, yeni piyasa yapısına uygun olacak şekilde merkez birimleriyle birlikte, tesis, işletme, bakım ve yük dağılımı üniteleri sayesinde faaliyetlerini sürdürmektedir.

Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ)

Elektrik dağılımı yirmi bir dağıtım bölgesine ayrılarak özelleştirilmiştir. Türkiye Elektrik Dağıtım kurumun görevi ise genel aydınlatma giderleri konusuyla ilgilenmektir.

Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt AŞ (TETAŞ)

Faaliyetlerine bakarsak özerk bir devlet kuruluşu olan TETAŞ; Devletin enerji politikalarına bakarak bu politikalara uygun olan elektrik ticareti ve taahhüt faaliyetlerinde görev yapmaktadır.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)

EPDK idari ve mali özerkliğe sahip bir kurumdur. Tüzel kişilerin yetkili oldukları faaliyetleri ve bu faaliyetlerden kaynaklanan hak ve hükümlülükleri belirler. Piyasa yatırımcılarına ilave teşvikler alınması için ilgili kurum ve kuruluşlar nezdinde, fiyatlandırma esaslarının tespit edilmesi gibi birçok şeyden sorumludur.

Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ)

EPİAŞ’ın, Türk Ticaret Kânunu hükümlerine tabii, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile düzenlenerek görevi tanımlanmıştır. Bu şirket bir enerji piyasası işletmecisidir diyebiliriz.

Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü (YEGM)

YEGM, 662 sayılı KHK ile kurulmuştur. Yenilenebilir enerji kaynakları başta olmak üzere tüm enerji kaynaklarının tespit edilmesine ve değerlendirilmesine yönelik ölçümler yapmak, fizibilite ve örnek uygulama projeleri hazırlamak başlıca görevlerindendir.

Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü (MTA)

Bu kurum, 2804 sayılı kânun uyarınca kurulmuş olup, özel hukuk hükümlerine tabii bir kuruluştur. Jeotermal kaynak arama faaliyetleri ve yenilenebilir enerji kaynağı olan jeotermal faaliyetlerin ruhsatlandırılması konusunda görevler üstlenmiştir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Yenilenebilir enerji konusunda, kaynaklardan üretim yapılabilmesi için temiz enerji kullanımını teşvik etmek ve yenilenebilir enerji projelerinde ÇED raporu vermek gibi önemli görevleri vardır.

Devlet Sular İdaresi (DSİ)

Tarım ve Orman Bakanlığına bağlıdır. Hidroelektrik tesislerinin baraj, gölet gibi yapı inşaatlarını inceleyip, denetimini yapar. Ayrıca hidroelektrik santral yapacak yatırımcılar ile ‘su kullanım anlaşması’ yapmak bir diğer görevlerindendir diyebiliriz.

Referansalar;

Enerji Kaynakları Kitabı,

Türkiye’nin Enerji Sektörü ve Alternatif Enerji Kaynakları Kitabı,

Yenilenebilir Enerji Kaynakları, Muhasebe, Vergi Uygulamaları Sektöre Sağlanan Teşvik ve Hibeler Kitabı.

İlginizi çekebilecek diğer yazılarımıza, tıklayarak ulaşabilirsiniz!

Gaz Kromatografisi Nedir?

Enerji ve Enerji Dönüşümleri

Enerji Depolayabilen Organik Pil geliştirildi

tarafından yazıldı Emine Göktaş

İnsan Kaynakları Birimi Nedir? Nasıl Alım Yapıyorlar?

Mühendislik Öğrencisi İçin Proje Önerileri