Hakkımızda1

Cryosleep Projesi Artık Bir Bilim Kurgu Figürü Değil

Merhaba değerli Gelişen Kariyerim Okuyucuları, bugün sizlerle son dönemde bilim dünyasını meşgul eden bir konuyu paylaşacağım; Cyrosleep projesi. Uzay yolculuklarına yeni bir bakış açısı kazandıracak olan bu proje, belki de gelecekte hem yolculuklar için ekonomik olarak daha kolay bir imkân sağlayabilir hem de yaşamımıza yenilikler kazandırabilir. Cyrosleep projesi‘ne giriş yapmadan önce “Cryosleep nedir ?” sorusuna cevap arayalım.

Cryosleep Nedir?

Cryosleep (kriyotik uyku), sözlük anlamı soğuk uyku anlamına gelmektedir. Bir uyuşukluk hali de diyebiliriz. Genellikle vücut ısısının ve metabolik hızın azalmasıyla fizyolojik aktivitelerin de azaldığında ortaya çıkan kısa süreli bir kış uykusu halidir. Bilim kurgu filmlerinde de Cryosleep’i (aynı zamanda “durgunluk” veya “askıya alınmış ” olarak da adlandırılır.) kış uykusundaki hayvanların ulaştığı bir bilinçsizlik durumu olan “uyuşukluğa” atıfta bulunulur.

Uyuyan Güzel Karikatürü

Aslında Cryosleep terimi hepimizin bildiği Interstellar filmiyle değil, yaklaşık olarak 200 yıllık geçmişi olan Pamuk Prenses hikayesiyle ortaya çıkmıştır. Pamuk Prenses’in hikayesinde genç bir prenses, bir prens tarafından uyandırılıncaya kadar onu derin bir uykuya sokan zehirli bir elma yemesi için kandırılır. 2014 Interstellar filminde ise, hiper uyku kapsülleri insan vücudunun yaşlanma sürecini yavaşlatmak için kullanılır, böylece astronotlar aşırı yaşlanmaya maruz kalmazlar. Yapılış şekilleri farklı, istenilen sonuç şimdiki Cryosleep projesiyle aynı noktaya dayanmaktadır.

Şimdi de “Cryosleep projesi nedir?”, ” Cryosleep projesi ne amaçla yapılmaktadır?” gibi sorulara cevap vermeye çalışalım.

CRYOSLEEP PROJESİ NEDİR?

Cryosleep Projesi’nde Yer Alan Modül

Atlanta’daki SpaceWorks şirketi, uzay yolculuklarında kullanılabilmesi için derin uyku yöntemi kullanılacak bir uzay habitatı oluşturmaya çalışıyor. NASA ise bu projeyi daha ileri taşıyabilmek için Cryosleep projesi‘ni yapan şirkete – SpaceWorks’e- 500.000 $ ödül verdi. Bu habitat için, Interstellar filmindeki gibi kriyotik uyku kullanıldı. Bunun yapılma sebebi olarak da uzay yolculuklarının daha verimli hale gelebileceği düşüncesi gösterildi. Çünkü uzay görevlerinde mürettebat ve onunla gelen her şey, yolculuk üzerinde çok büyük bir etkiye sahip olabiliyor. Bu etki de kütlenin çokluğudur. Kütle, herhangi bir derin uzay görevinin en önemli (ve en pahalı) problemi olduğu için, insan uykusu, uzun vadeli mürettebatlı görevler için belki de en önemli kurtuluş yollarından biri olarak görülüyor.

Bu yapılacak habitat ile toplam kütlenin yaklaşık olarak %50 civarında tasarruf edilmesi beklenmektedir. Kütlenin azalmasının temel sebepleri şunlardır:

  • Yiyeceklerin ve içeceklerin azımsanmayacak miktarlara düşürülebilmesi.
  • İnsanlar uyku halinde olacağı için, eğlence, spor vb. ihtiyaçlar duymayacakları için bu ekipmanların yokluğu,
  • Oksijen gereksinimlerinin düşürülebilmesi, temel sebepleri olarak gösterilebilir.

İnsanların tabiri caizse kış uykusuna yatırılabilmesi için Tedavi Amaçlı Hipotermi kullanılacak; yani hastaların çekirdek ısısı 5 derece düşürülebilecek. Fakat şu an ki teknolojik durumumuza baktığımız zaman, 6 ay gibi uzun bir süre için insanları hayata döndürmek üzere dondurmak şimdilik mümkün görünmüyor. Çünkü tekrardan uyanabilme imkanları olsa bile bu uzun süreli uykunun bir probleme (beyin problemleri vs.) sebep olup olmayacağı bilinmiyor.

Şimdi ise yapılmak istenen Cryosleep modülünü (habitatını) inceleyelim.

CRYOSLEEP MODÜLÜ

Cryosleep Habitatı
  • 4 ila 6 kişilik bir ekip için yalnızca 5-7 metrik ton (5000-7000 kg) ağırlığa sahip olması planlanmaktadır. (Uzay gemileri genellikle 60-90 bin kilogram ağırlığa sahiptir.)
  • Silindirik ve dönen bir yapıda olacaktır. Çünkü, silindirik bir gemide tüm aracı döndürmek, bakım-onarım maliyetleri ile arıza riskini azaltmak daha kolaydır. Ayrıca, uzayda 6 ay yolculuk edecek astronotların en büyük düşmanı radyasyon ise ikinci büyük düşmanı da yer çekimsiz ortamdır. Çünkü kemik ve kas erimesinden kafatası basıncı ile göz tansiyonunun artmasına kadar en riskli durumlar, hep uzayda yer çekimi olmayışından kaynaklanıyor. Çare ise yapay yer çekimi oluşturmaktır. Dünyadakine eşit bir yapay yer çekimi oluşturabilmenin en kolay yolu da uzay gemisinin kendi çevresinde döndürmek veya kriyotik uyku (Cryosleep) uygulanacak olan mürettebatın yatacağı halka şekilli modüller tasarlayıp bunları döndürmektir. Fakat bu daha maliyetlidir. Bunun daha ekonomik bir çözümü de dünyamızdaki kadar bir yer çekimi oluşturmak yerine daha az çekim kuvveti oluşturabilmektir. Bu sayede hem hastalıkların oluşma ihtimali azaltılmış olur hem de yapı için maliyet daha az olabilir.
  • 100 kişi kapasitesine sahip olması düşünülmektedir. Bu konu hakkında Spaceworks CEO’su Bradford ve SpaceX CEO’su Elon Musk şöyle düşünüyor:

“Her yolculukta en az yüz kişi taşıyacak gemilere ihtiyacımız var.”

Sebebi ise şudur. 6-7 kişi ile uzay yolculukları yapılabilir, fakat Mars’ta ya da herhangi bir gezegende koloni kurmak isteniliyorsa en az 100 kişi olması idealdir. Çünkü uzun süreli uzay yolculuklarında sadece fiziksel problemler ortaya çıkmayacaktır. İntihar, katliam girişimi gibi olaylar yaşanabilir. Bunların engellenebilmesi için ne kadar çok insan gönderilirse başarı şansı o kadar artacaktır. Şimdi ise modülün içinde uyuyacak olan insanların ihtiyaçlarının nasıl giderilebileceğini inceleyelim.

Mürettebatın İhtiyaçları Nasıl Karşılanacak?

Bilim Kurgunun Ürünü Cryosleep
  • Mürettebat üyeleri uyurken, durumlarının izlenebilmesi için onlara çeşitli sensörler bağlanacaktır. 
  • Bir insan vücudunun çalışması için gerekli tüm unsurları içeren bir sıvıyı damardan alarak beslenecekler ve idrar toplama borusu ile atıklar toplanabilecek. Katı maddeler tüketilmediğinden, sindirim sistemi ve dolayısıyla bağırsak fonksiyonu ihtiyacı in aktif olacaktır. Elektromanyetik kas uyarıcısı, önemli kas gruplarını kullanışsız hale gelmesini engelleyecektir.
  • Derin uyku göğüsten içeri giren bir kateter (bir vücut boşluğuna, damarına veya kanalına sokulabilen bir tüp) ile sağlanacaktır. Ayrıca baldır içinden ikinci bir derin uyku kateteri açılacaktır.
  • Mürettebat, mürettebatın ve geminin ihtiyaçlarının karşılandığından emin olmak için her seferinde iki veya üç gün sırayla uyanık olacak şekilde, kontrolleri yapacaklar. Vardiya yaparmışcasına, 6 aylık yolculuk için belki her ay yaklaşık 1 hafta aktif olduktan sonra tekrardan 14 gün boyunca kış uykusuna yatabilecekler.
Cryosleep Projesi

Cryosleep Projesi geleceğimize yön verecek gibi duruyor. Bu proje ne kadar uzayla alakalı gibi olsa da Alzheimer, Parkinson gibi daha birçok hastalıklara da umut olabilir. Çünkü kullanılan kriyotik uyku yöntemleri günümüzde tedavi amaçlı hipotermi olarak hastalıklara karşı kullanılmaktadır. Örneğin erken doğum yapan bebekleri, beyin travması veya kalp krizi geçirenleri iyileştirmek için derin uykuya yatırılabiliyor. Bu yöntemin daha da gelişmesi belki de çoğu şeye çözüm sağlayabilecek. Kulağa cazip geliyor- en azından sahadakiler için. Yine de daha çok araştırma yapılması gerekiyor ve pek çok sorunun yanıtlanması lazım, ancak bilim kurgu malzemelerini pratik bir gerçekliğe dönüştürmenin zemini burada yatıyor.

Umarım hepimiz için yararlı bir yazı olmuştur. İyi okumalar…

Referanslar: Cryosleep Mümkün mü?, Cryosleep Artık Bilim Kurgu Değil, Kriyotik Uyku, Cryosleep Projesi

Sitemizde yer alan diğer yazılarımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Beyin Nasıl Zihin Üretir?

Kokteyli: Plastik Yiyen Enzim

Przewalski Atı

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu