Fitoterapi Nedir?

Fitoterapi, Yunanca’da phyton (bitki) ve therapia (tedavi) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Tanımı ise belirli kalite, güvenlik ve etkinlik standartlarına göre, bilimsel olarak tıbbi olduğu kabul edilen bitkilerle gerçekleştirilen tedavi yöntemidir. Fitoterapi terimi ilk olarak Fransız Doktor Henri Lenclerc tarafından La Presce Medical adlı tıp dergisinde kullanılmıştır.

Bitkiler bizim ilk ilaçlarımızken günümüzde ilaçların az bir kısmı bitkisel kaynaklıdır. Geri kalanı bitkisel kaynaklı ilaçlardan daha fazla yan etkiye sebep olur. Günümüzde bitkisel tedaviye bir dönüş söz konusudur. Burada dikkat edilmesi gereken çok fazla parametre vardır. Bu parametrelere yazının ilerleyen kısımlarında değineceğim.

Fitoterapi Neleri Tedavi Edebilir?

Fitoterapi’nin tedavi edebileceği hastalıklar:

  • Baş ağrıları/migren
  • Astım ve benzeri solunum problemleri
  • Dolaşım problemleri
  • Cilt rahatsızlıkları
  • Tansiyonda oluşan dengesizlikler
  • Kilo alma/verme
  • Pre-menopoz döneminde yaşanan problemler
  • Osteoporoz (kemik erimesi)
  • Romatizma
  • Tiroid
  • Hormon bozuklukları
  • Mide ve bağırsakta yaşanan problemler
  • Şeker hastalığı
  • Bağışıklık sistemini güçlendirme
  • Depresyon
  • Anksiyete
  • Kadın hastalıkları
  • Epilepsi
  • Parkinson
  • Demans
  • Uykusuzluk

Fitoterapi Uygulama Metotları Nelerdir?

Fitoterapi

Tedavi edici değere sahip bitki kısımlarından (droglar) hazırlanan tıbbi çaylar, standardize edilmiş bitki ekstrelerinden hazırlanan şuruplar, tentürler, yağlar gibi formlar fitoterapi uygulama metotlarıdır.

  • Tıbbi Çaylar: Bunlardan en yaygın olarak kullanılanı tıbbi çaylardır. Tıbbi çaylar ise
    • Sıcak demleme (infüzyon)
    • Kaynatma (dekoksiyon)
    • Oda ısısındaki suda bekletme (maserasyon)

Şeklinde üçe ayrılır.

  • Tentürler: Karanlık bir ortamda çözücü solüsyon içerisinde bekletilen bitkinin özünün ekstrakte edilmesi ile elde edilen sıvı preparatlardır.
  • Şuruplar, lapalar, ballı karışımlar, macunlar: Herhangi bir formülün bal veya farklı doğal tatlandırıcılar ile içimi kolay hale getirilmiş halidir.
  • Maserat/Tıbbi Yağlar: Bitkilerin belli bölümlerinin sabit yağlar içinde belirli bir süre ve sıcaklıkta bekletilmesi elde edilirler. Sarı kantaron yağı, kudret narı yağı, aynısefa yağı örnek olarak verilebilir.
  • Sabit Yağlar: Genellikle tohum ve kabukların soğuk pres sıkımı ile elde edilir. Doymamış yağ asidi ve vitamince zengindir. Kayısı çekirdeği yağı, çörek otu yağı, susam yağı örnek olarak verilebilir.
  • Uçucu Yağlar: Bazı bitkilerin su buharı yolu ile özlerinin alınarak biriktirilmesi ile elde edilen yağlardır. Sürüldüğünde hemen uçarlar ve hızlı etki gösterirler. Damıtma (distilasyon), presleme veya anfloranj (ekstraksiyon) yoluyla elde edilirler. Üzerinden yağ alındıktan sonra kalan suya ise “hidrosol (bitki özsuyu)” denilir. Gül yağı, lavanta yağı, nane yağı örnek verilebilir. Yağların kullanıldığı tedavilere fitoterapinin alt başlığı olarak “aromaterapi” denilir.
  • Katı ekstraktlar: Çözücü solüsyonla bitkinin özü maddelerin elde edilmesi ve sonrasında çözücü solüsyonun uzaklaştırılmasıyla elde edilen katı preparatlardır. Kapsüllenerek hastaya sunulur.

Tıbbi Bitkinin Standardizasyonu Nasıl Olmalı?

Bitkisel drogun kalitesinin devamlılığının sağlanması için gerçekleştirilmesi gereken tüm ölçümlere standardizasyon denir. Bu ölçümler sırasında etkinliği bilinen bir madde ya da madde grubuyla eldeki örnek karşılaştırılır ve ayarlamalar yapılır. Drogun kalitesi, etkinlik ve güvenilirliğini doğrudan etkilemektedir.

Peki aynı tür olmalarına rağmen neden içindeki bileşiklerin miktarı farklılık gösteriyor? Bunun birçok sebebi vardır. Sınıflandıracak olursak beş ana nedenden kaynaklanır.

1- Genetik

2- Yetişme şartları

  • İklim (sıcaklık, ışık ve yağmur)
  • Toprak (pH, ağır metal ve verimlilik)
  • Çevredeki haşere ve canlılar

3- Hasat

  • Hasat zamanı (Çiçeklenme öncesi, sırası veya sonrası)
  • Hasat sonrası yapılan işlemler (yıkama, soyma)
  • Kurutma (metot, süre ve sıcaklık)

4- Parçalama

  • Kesme işlemi (ince veya kaba parçalara kesme)
  • Öğütme (sıcaklık)

5- Depolama

  • Işık ve oksijen (oksidasyon)
  • Nem (hidroliz, enzim reaksiyonları ve mikroorganizma)
  • Sıcaklık (polimerleşme, bozunma, mikroorganizma)

Bu parametreler tıbbi bitkileri ve fitoterapiyi ulaşılmaz gösterse de durum böyle değil. Eczanelerde -tıbbi çaylar için marketleri de ekleyebiliriz- paketli, uygun koşullarda saklanmış birçok ürün vardır. Tıbbi çaylarda süzen poşetler hakkında birçok söylenti var fakat doğrusu süzen poşetler muz yaprağı liflerinden yapılmaktadır ve sağlık için sorun teşkil etmemektedir. Doktorunuza, eczacınıza sorarak bu ürünlerden faydalanabilirsiniz.

Ürünleri kullanırken belirli bir süre, doz ve kalite olması gerekir. Bunlardan birinin eksik olması tedaviyi etkisiz hatta zararlı kılar. Düzenli kullandığınız ilaçlarla kullandığınız bitkisel ürün etkileşime girebilir ya da alerjik reaksiyon gösterebilirsiniz. O yüzden mutlaka uzmanlara sorarak hareket edin.

İnternet ortamında satılan ürünlere rica ediyorum güvenmeyin. Ucuz ve ulaşılabilir görünebilirler fakat ham maddesi Çin’den getirilerek ucuza imal ediliyorlar. Bu süreç size fayda yerine ilerleyen yıllarda kanser tablosu yaratabilir.

Fitoterapi Uzmanları Kimlerdir?

Fitoterapi uzmanı olmak için tıp fakültesi ya da eczacılık fakültesi mezunlarının yüksek lisansını fitoterapi üzerine yapmış olması veya Sağlık Bakanlığı onaylı sertifika programlarına katılmış ve başarı göstermiş olması gerekir.

Fitoterapi eğitimi, Sağlık Bakanlığı onaylı sertifika programları üniversitelerde ve onaylı eğitim kurumlarında verilir. Yapılan eğitimlere doktorlar, eczacılar, beslenme uzmanları katılabilir. Fitoterapi alanında güncel gelişmeleri yakından takip etmek gerekir. Yapılan sempozyumlar ve konferanslara katılmak önemlidir. Çünkü her geçen gün yenilikler ortaya çıkmaktadır.

Referanslar: Yeditepe Hastanesi Fitoterapi, Wikipedia Fitoterapi, Dr. İbrahim Yılmaz Fitoterapi, Lina Kadın Sağlığı Fitoterapi, Ankara Açık Ders Tıbbi Bitkiler ve Eczacı, Prof. Dr. Gülçin Saltan İşcan Fitoterapi, Np İstanbul Beyin Hastanesi Fitoterapi

tarafından yazıldı Vuslat Sıla Aslan

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Sertifika Nedir

Sertifika Nedir?

El-Harezmi Kimdir?

El-Harezmi Kimdir?