Kadınlar Cephesinden Cam Tavan Sendromu

Merhaba sevgili okurlar, bu yazımda sizlerle birlikte günümüzde hâlâ revaçta olan bir konuyu irdelemek istiyorum. Amerikalı yazar Marilyn Loden tarafından 1978 yılında ortaya atılan cam tavan sendromu‘nu inceleyeceğiz.

İçindekiler

Cam Tavan Sendromu Nedir?

Cam tavan, insanların merdiven basamaklarını çıkmaya çabalarken karşılaştığı görünmez engellerdir. Karşılaştığımız engeller, üzücü deneyimler ve başarısızlıklardan öğrendiğimiz şey ‘neyi yapamadığımız‘ı gösteren tavan limitimizdir.
Tavan limitimizi öğrenirken ne kadar üzüldüğümüz ve acı çektğimiz önemlidir. Böylece ne kadar çok acı çekmişsek tavan limite o kadar bağlı kalırız. Buna cam tavan sendromu denir. Başka bir deyişle bireyin gelebildiği maksimum nokta onun cam tavanıdır.

Cam tavan ilk kez Marilyn Loden tarafından iş hayatında kadınların yükselememesi, hak ettiği maaşı alamaması, mobbing ve ayrımcılığa uğraması sonucunda metafor olarak kullanılmıştı. Bir röportajında Loden bu durumu:


Bir şekilde erkeklere daha fazla ödeme yapılmasını sağlayanlar, günlük hayatta kadının yerinin ev olduğunu savunanlardır ve bunun doğru olduğunu düşünmek bizim DNA’mıza yerleştirilmiştir.” diyerek özetlemişti.

Marilyn Loden

Cam tavan; akademik kurumlarda, şirketlerde veya kuruluşlarda yüksek mevkilere gelmeyi hedefleyen, bu doğrultuda emek veren kadınların karşısına çıkan engellerdir.
Cam tavan teriminde vurgulanan, karşılaşılan problemlerin net olmamasıdır. Kadınlar ortada bir sebep ‘olmamasına’ rağmen, çalıştıkları kurum içindeki erkek egemenliği ya da baskılanma nedeniyle terfilerinin önünde pek çok engel varmış gibi hissediyorlar. Tabi bu durumunun ana yapısını ülkemiz ve dünyada toplumsal cinsiyet eşitsizliği oluşturmaktadır.

Dünya Ekonomi Forumu periyodik olarak Küresel Cinsiyet Eşitsizliği Endeksi yayınlayarak dünyada kadın ve erkeklerin son durumunu değerlendiriyor. Endeksi hesaplarken kadınların; ekonomiye katılımı, sağlık sektörüne erişimi, eğitimleri ve siyasete katılımları ele alınıyor. Türkiye bu endekste cinsiyet eşitsizliği kapsamında 144 ülke arasından 130. sırada yer alıyor. AB ülkeleri arasında %22 çalışan kadın oranıyla, kadınların en az çalıştığı ülkeler arasında yer almaktadır.

Tavan Çeşitleri

Cam tavan metaforunu Marilyn Loden kullandıktan sonra feministler tarafından yüksek başarıya sahip kadınların kariyerlerindeki engellere atıfta bulunmak için sıkça kullanıldı. ABD’de zamanla cam tavan farkındalığı, kadınların olduğu kadar erkeklerin de ilgisini çekmişti ve erkeklerin ilerlemesini durduran engellere de atıfta bulunarak genişletilmişti. Beyaz çoğunluğundaki ülkelerde yaşayan azınlık kadınları cam tavanı kırmakta oldukça zorlanmışlardı çünkü acılı bir süreçten geçen ve toplumda yer bulamayan bir konumdalardı: kadınlardı ve beyaz değillerdi.

Asya kaynakları, tüm Doğu Asyalı Amerikalıların iş hayatlarında ilerlemelerine engel olan olaylara ve kişilere atıfta bulunmak için bambu tavan kavramını ortaya attı.
Yakın geçmişte mültecilerin iş bulmasında ortaya çıkan görünmeyen engeller ise kanvas tavan olarak adlandırıldı.

Pire Deneyi

1.Bilim insanları çeşitli yüksekliklerde zıplayabilen pireleri 30 cmlik bir fanusa koyarlar ve zemini ısıtırlar. Pireler zıplayarak kaçmayı başarmışlardır.

2.30 cmlik fanus, cam bir tavan ile kaplanır. Zemin tekrardan ısınır. Kaçmak isteyen pireler bu kez cam tavana çarpıp düşer. Defalarca kaçmayı deneyip anlamlandıramadıkları engele takılıp yere düşerler. Sonuç olarak 30 cmden daha az yükseklikte zıplamaya devam ederler. Isıyı kapatıp tekrar açtıklarında da 30cmden daha az yükseklikte zıplamaya devam ederler.

3. Deneyin son aşamasında bilim insanları cam tavanı kaldırarak zemine tekrardan ısı verir. Sıcaklıktan rahatsız olan pireler tekrardan zıplamaya başlar. Fakat pireler 30 cm’den daha aşağıda zıplamaya devam eder çünkü tecrübeleri yüzünden bunu alışkanlık haline getirmişlerdir. Defalarca cam tavana vurup yere düşe düşe edindikleri bu deneyime sadık kalırlar. Kaçma imkanları olmasına rağmen bunu denemezler. Artık pirelerin önündeki tek engel kendileridir.
Bu deney canlıların hayatlarında neyi yapamayacaklarını ve bunu nasıl öğrendiklerini göstermektedir. Biz insanlar da pireler gibi kendimize sınır belirleyip onun dışına çıkmak istemiyoruz. Üstelik sadece bizim çizdiğimiz sınırla kalmayıp çevremizdeki insanlar da neyi yapabileceğimize ya da başarılarımıza dair sınır çiziyor.
İş hayatında da tıpkı pireler gibi kadınlar, terfi almak için defalarca uğraşması sonucunda hem çevresel hem içsel yıldırma politikaları, ayrımcılığa uğraması, emeğinin karşılığının verilmemesi sonucunda kadının artık uğraşacak gücü kalmaması ve kariyer hedeflerini sınırlandırması cam tavan sendromunun en keskin örneklerini oluşturur.

Buradan yola çıkarak kadınların ülkemizde neden yönetici pozisyonunda çoğunlukta yer almadığını inceleyelim.

Kadınların Yönetici Olmasını Engelleyen Faktörler

cam tavan sendromu
  • Kadınların yöneticilik yapamayacağı düşüncesi nedeniyle yöneticilik pozisyonuna uygun bulunmaması.
  • Kişinin kendi kendine koyduğu engeller.
  • Kadının anneliğinin ve evli olmasının işe engel olacağı düşüncesi,
  • Annelik için verilen iznin zaman kaybı olarak görülmesi.
  • Kadınlar seyahat edemez düşüncesi,
  • Kadınlarla iletişim kurmanın zor olduğuna inanmak.
  • Erkeğin gücünü elinde tutmak istemesi.
  • Kadın yöneticiler tarafından konulan bariyerler.
    Kraliçe arı sendromu: Yönetici konumundaki kadın, alt pozisyonundaki hem cinslerine eleştirel yaklaşmasıdır. Başarılı kadın olarak bilinir. Ancak her ne kadar yakın ilişkileri de olsa, diğer kadınların da aynı şekilde başarılı olmasına yardım etmeyi reddeder.

Cam tavan, kadınların hiyerarşik bir şirketin tepesine doğru ilerlemesini engelleyen bir engeli temsil ediyor. Bu nedenle kadınlar ilerleyemiyor.
Son yirmi yılda, endüstrilere ve organizasyonlara daha fazla dahil olan ve ilgili olan kadınlar nadiren yönetici saflarında yer almakta. Çoğu şirketteki kadınlar, yönetim kurulu ve kurumsal yönetici pozisyonlarının yüzde beşinden azını kapsıyor.

Akademik Eğitimde Erkeklere Kıyasla Fazla Olan Kadınlar İş Hayatında Nerede?

Sosyologlar bu soruyu cam tavan sendromu ile açıklamaktadır: toplumsal cinsiyet rolleri paylaştırılırken erkeklere çalışıp para kazanma rolü, kadınlara ev işleri ve çocuk bakma rolü verilmiştir. Evet günümüzde kadınların çalışma oranı arttı. Buna rağmen maruz kaldıkları ayrımcılık, mobbing, yaftalama da artmaya devam ediyor. İş hayatındaki görünmez engelleri yıkabiliriz. Birincisi ve belki de en önemlisi, insanın kendine koyduğu engelleri yıkmasıdır.

Bir şeyin imkansız olduğuna inanırsanız beyniniz size yapacağınız işlerin imkansız taraflarını gösterir ama eğer o eylemi yapabileceğinize inanırsanız beyniniz size yapacağınız işin çözümlerini üretmek için çalışır işte o zaman başarmanın ilk adımlarını tek tek aşmaya başlarsınız.”

David J. Schwartz

Karşılaştığı engeller sonucu insanlar kendini öğrenilmiş çaresizliğe hapsedebilir. Hedefleri doğrultusunda ilerlemek isteyen biri geçmiş tecrübelerine dayanarak tekrar olumsuz bir durumla karşılaşacağını hedefine ulaşamayacağını düşünmektedir ve önünde engel olmamasına rağmen herhangi bir olumsuz durumla baş edemeyeceğini ön görür.
Tıpkı pire deneyinde olduğu gibi bir engele uzun süre maruz kaldıktan sonra engel ortadan kalkmış olsa bile, bıraktığı etkileri ve ‘Önüme bir engel çıkarsa atlatamam’ düşüncesinden çıkılmazsa bireyin hedefleri yenilgiye dönüşür.
Cam tavan sendromu devamında atalet durumu ortaya çıkabiliyor. Ataletsizlik, fizik terminolojisinde eylemsizlik hâli olarak kabul edilmektedir. Psikologlar ve kişisel gelişim uzmanları ataletsizlik durumunu amaca yönelik harekete geçememe olarak adlandırır. Genellikle uzun süre aynı pozisyonda çalışan biri kendine koyduğu sınırın üstüne çıkamıyor. Bu nedenli cam tavan sendromu yetersizlik duygusunun oluşmasına sebep olabilmektedir. İnsan, kendisine inandığı kadardır. Yapabileceği düşündüğü kadarını yapar.

Cam tavan sendromunun karşımıza çıkarttığı engeller sonucunda bir kadın nasıl hisseder ki yönetici olmak istemez ? Bir kadın neden terfi almayı hedeflemez veya maaşına zam istemez?

İşte sorunun cevap yukarıdaki görselde gizli. Bu hayatta hepimizin fark etmek istemediği bir cam tavanı vardır. Herhangi bir şeyi gerçekleştirmeyi hedeflediğimizde bir kişi bile “sen yapamazsın” dediğinde o hedef rafa kalkıp hayal adını alıyor. Oysa ki burada önemli olan başkalarının size ne dediği değil, sizin kendinize ne dediğinizdir.

Cam Tavanı Nasıl Kırılır ?

  • Eğitim alın ve öğrenmeye açık olun.
  • Kadın olmakla ilgili ön yargıları unutun
  • Kendinize güvenin
  • Cesur olmaktan korkmayın.
  • En iyisini yapabileceğinize inanın.
  • Aşırı detaycı olmayın.
  • Karar vermekten çekinmeyin
  • Planlı olun.
  • Stresle başa çıkmayı deneyin.
  • İş yerinde her birimle irtibat kurun.

Cam kırılgan bir maddedir. Kırabilirsiniz, kırabiliriz !

Beyaz Perdede Cam Tavan Sendromu

Sizler için günümüzde cam tavan sendromunu konu alan filmleri derledim.

Mean Girls
The Color Purple

cam tavan sendromu
Brıdesmaıds

Referanslar:
personneltoday.com
Dr. J. David Schwartz
Kraliçe Arı Sendromu

Kırık Cam Sendromu
Kişisel Gelişim Kitap Önerisi

AKEK(Aykut Kence Evrim Konferansı)

Distopya türde dizi önerileri

Distopya Türünde 12 Dizi Önerisi