Genel Kültür

Stres Nedir?

Günlük yaşantımızın bir parçası olan stres, genellikle olumsuz bir durum olarak değerlendiriliyor. Bunu doğruluğunun yanında şu da bilinmelidir ki stres hayatımızdaki önemli itici güç kaynaklarındandır. Normal bir seviyeye kadar yaptığımız işleri daha iyi yapmamızı sağlar ve bizi motive eder. İnsanın kendine olan güvenini artırırken aynı zamanda heyecan ve umut hislerini verir. Uyanıklığı ve canlılığı sağlar (Gökler ve Işıtan, 2012). Başta belirttiğim gibi az miktardaki stres bizim için yararlıyken stres düzeyinin artması bizi psikolojik ve fizyolojik olarak olumsuz etkilemeye başlar.

Stresin Tarihçesi ve Tanımı

Stres Latince “estrictia” dan gelmektedir. 17. yy. da felaket, musibet. bela, dert, keder, elem gibi anlamlarda kullanılırken 18. yy. ve 19. yy. da kelimenin anlamı değişmiş ve objelere, kişiye veya ruhsal yapıya karşı güç, baskı anlamında kullanılmıştır (Güçlü, 2001).

Stresin tanımına baktığımızda karşımıza birçok önemli tanım çıkıyor. Örneğin Schermeron stresi olağanüstü talepler, sınırlamalar veya fırsatlarla yüz yüze gelindiğinde birey tarafından yaşanan bir gerilim durumu olarak tanımlarken stres konusuyla ilgilenen öncü bilim insanlarından Hans Selye stresi bedenin korku, kavga, sıcak, soğuk, beden ısısı ve kan basıncı gibi yaşamsal faaliyetlerin dengesine zarar veren uyarıcılara ve organizmanın değişimlere verdiği tepki olarak tanımlamıştır (Güçlü, 2001). Doğan Cüceloğlu’na göre ise stres, bireyin fiziksel ve sosyal çevredeki uyumsuz koşullar sebebiyle, psikolojik ve bedensel sınırlarının ötesinde harcadığı gayrettir (Cüceloğlu, 1994).

Genel olarak tanımlardan yola çıkarak stresi, kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığının tehdit edilmesi veya herhangi bir duruma uyum sağlamak durumunda kalması sonucunda ortaya çıkan fizyolojik ve psikolojik tepki olarak tanımlayabiliriz.

Stres ve Genel Uyum Sendromu

Stres ve Genel Uyum Sendromu

Hans Selye’ye göre strese verilen fizyolojik tepki genelde aynı sırayla gerçekleşir. Üç aşamalı tepkiyi içinde barındıran bu duruma Genel Uyum Sendromu denir. Genel Uyum Sendromu alarm, direnç ve tükenme aşamalarından oluşur. Şimdi bu aşamaları yakından inceleyelim:

Alarm Aşaması: Stresin fark edildiği an verilen tepkidir. Bu aşamada vücutta “savaş ya da kaç” tepkisi ortaya çıkar. Birey bu durumda stres kaynağıyla ya yüzleşir ya da kaçmaya hazır hale gelir (Güçlü, 2001). Salgı bezleri uyarılarak kana adrenalin salgılanır ve onun etkisi altında kalan diğer kimyasal maddeler pompalanır (Gökler ve Işıtan, 2012). Vücut alarm durumuna geçer. Kalp atışları hızlanırken tansiyon yükselir, solunum hızlanır ve adrenalin salgılanır (Güçlü, 2001). Stres kaynağı devam ederse ikinci aşamaya geçilir.

Direnç Aşaması: Bu aşamada birey kendini toparlamaya çalışır. Kaybedilen enerji tekrar kazanılmaya çalışılır ve birey stres kaynağına karşı koymak için elinden gelen her şeyi yapar (Güçlü,2001). Birey başarılı olursa fiziksel belirtiler ortadan kalkar fakat başarılı olamazsa vücut üçüncü aşamaya geçer.

Tükenme Aşaması: Stres kaynağıyla başa çıkılamazsa tükenme aşamasına geçilir. Alarm dönemindeki bazı belirtiler geri dönebilir (Gökler ve Işıtan, 2012). Kaynak mevcuttur fakat birey tükenmiştir. Bu tükenme sonucunda kişide bazı psikolojik ve fizyolojik rahatsızlıklar ortaya çıkar. Bu rahatsızlıkların bazıları kronikleşebilir.

Stresin Nedenleri

Her insanın stres kaynağını oluşturan durum farklıdır. Örneğin bir öğrenci için öğretmenin yanına gidip bir şey söylemek stres kaynağıyken başka bir öğrenci için bu durum sıradandır veya arabayı yeni sürmeyi öğrenmiş bir kişi için direksiyonun başına geçmek çok stresli bir durumken arabayı uzun zamandır kullanan bir kişi için bu durum stres kaynağı değildir. Bazı durumlarda vardır ki tüm insanlar için başlı başına stres kaynağıdır. Bunlardan bazılarını şöyle sıralayabiliriz:

  • Ölümler
  • Hastalıklar
  • Evlilikte yaşanan sorunlar
  • Boşanmalar veya ayrılıklar
  • Bazı değişiklikler ( iş, okul, ev…)
  • Maddi sorunlar
  • Travmatik olaylar vs.

Stresin Belirtileri

Stresin Belirtileri

Bazı belirtilerle stresin bizi nasıl etkilediğini anlayabiliriz. Bu belirtileri dört başlıkta toplayabiliriz:

Fiziksel Belirtiler: Kas ağrısı, aşırı terleme, çarpıntı, yorgunluk, bağırsak sorunları, mide sorunları, uyku problemleri (aşırı uyuma veya uyuyamama), enerji kaybı, kabızlık veya ishal, yüksek tansiyon, kalp krizi, sindirim zorluğu, nefes darlığı, eklem ağrıları, kan basıncının artması, sık sık rahatsızlanmak.

Duygusal Belirtiler: Depresyon, isteksizlik, karamsarlık, kaygı ve endişe, gerginlik, sinirlilik, güvensizlik hissi, öfke patlamaları, alınganlık, önceden zevk alınan şeylerden artık zevk alamama, huzursuzluk, mutsuz ve keyifsiz hissetme, yalnızlık hissi.

Zihinsel Belirtiler: Unutkanlık, odaklanma zorluğu, karar vermede güçlük yaşama, bellek problemleri, sürekli olumsuz düşünceler.

Sosyal Belirtiler: İçe kapanıklık, insanlardan kendini soyutlama, başkalarını suçlamak, sosyal hayatta yaşanan problemler, sürekli erteleme davranışı.

Kişilik Tipine Göre Stres

A Tipi Kişilik: Bu kişilik tipine sahip bireyler agresif ve sabırsızdırlar (Durna, 2004). Kısa sürede çok başarılı olmak isterler. Kendilerini sürekli bir şey yapmak zorunda hissederler. Benmerkezci ve rekabetçilerdir. Girişimci bir ruha sahiptirler. Yürümede ve konuşmada hızlıdırlar. İnsanlardan sevgi yerine saygı beklerler.

B Tipi Kişilik: Daha sabırlı ve uysal bir kişilik yapısına sahiptirler. Rekabet duyguları azdır. Kolay kolay sinirlenmezler. Katı kuralları yoktur.

Stresle Baş Etme Yöntemleri

Stresle Baş Etme Yöntemleri

İlk öncelikle stresle baş etmeye problemin ne olduğunu anlayıp ona göre davranmayla başlamalıyız. Baş etme yöntemleri arasındaysa beden egzersizleri, gevşeme teknikleri, beslenme düzenine dikkat etme, spor yapma, düzenli uyku ve dinlenme, sosyal ilişkileri daha iyi bir boyuta taşıma, nefes egzersizleri, bol bol etkinliklere katılma, geçmişi sürekli düşünmeme, yaşanan değişikliklerin daha çok olumlu yönüne odaklanma gibi yöntemleri sayabiliriz. Stres durumu basit düzeyde değil de hastalığa doğru gidiyorsa profesyonel destek almak daha doğru olacaktır.

KAYNAKÇA:

Gökler, R. ve Işıtan, İ. (2012). Modern Çağın Hastalığı; Stres ve Etkileri, Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 1 (3).

Güçlü, N. (2001). Stres Yönetimi, G. Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21 (1), 91-109.

Durna, U. (2004). Stres, A ve B Kişilik Yapısı ve Bunlar Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma, Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 11 (1).

https://www.florence.com.tr/stres

https://madalyonklinik.com › Blog

https://www.psikoterapi.pro › makaleler ›

https://www.okanhastanesi.com.tr ›

https://www.medikalakademi.com.tr ›

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu