Hakkımızda1

Yöneylem Araştırması

Merhaba değerli okuyucular, bugün sizlerle Endüstri Mühendisliğinin temel derslerinden biri olan, dünyada karmaşık sorunları çözmek üzere kullanılan ve en iyi çözümü ortaya çıkarabilecek Yöneylem Araştırması hakkında genel bir ifadeyle bilgi sahibi olacağız.

Yöneylem Araştırması Nedir?

İlk olarak bir organizasyon içerisinde yönetim kısmında olmak büyük sorumluluk ister. Çünkü karar vermek ve bu kararların sonucunda karşı karşıya kalınabilecek durumlar risk içerebilir. Bu nedenle karar aşamasında birkaç seçenek arasında kaldıysanız rastgele birini seçmek iyi bir adım değildir. Seçenekler arasından tüm olabilecek olasılıkları düşünüp en iyi sonuca varmalısınız. İşte burada Yöneylem Araştırması doğru bir süreç için bizlere yardımcı oluyor. Şimdi yöneylem araştırmasının tanımına bakalım.

Yöneylem araştırması (Operation Research), yönetim için karar vermede kullanılan bilimsel bir yaklaşımdır. Organizasyonun hedeflerini ve kısıtlamalarını göz önünde bulundurarak bunlara paralel optimum sonucu elde etmek için kullanılan bir araçtır. Ayrıca yöneylem araştırması günlük olan sorunlarla ilgilenmez. Üretim, envanter, çizelgelemenin söz konusu olduğu sistemlerin en iyi şekilde tasarlanmasına ve işletilmesine yönelik problemlere bilimsel yaklaşımı amaçlar. Ancak operasyon çalışmalarının yönetici konumunda yer almadığı bilinmelidir. Tüm çıkan verilerin incelenmesi ve tam anlamıyla bir sonuca ulaşabilmesi tamamen yönetici sorumluluğundadır.

Yöneylem Araştırması Nasıl Ortaya Çıktı?


Sanayi devriminden sonra üretim hızının artmasıyla küresel pazarlar büyümüş ve rekabet artmıştır. Bunun sonucunda sorunların çözümlenmesi ve stratejik iş kararlarının alınması için yöneylem araştırmaları ihtiyacı doğmuştur.
Her ne kadar 2. Dünya Savaşından sonra ortaya çıktığı söylense de MÖ 213 yılında Roma ordusunun bir kuşatması için Archimed deneysel verilerini toplayıp bu sonuçları teçhizat yapımında ve yöntem geliştirmede kullanmıştır. Bu nedenle Archimed yöneylem araştırmasının başlangıcı olarak kabul edilebilir. Ancak tam bir bilim olarak kabul görmesi 2. Dünya Savaşı sırasında Alman hava kuvvetlerine karşılık vermek için İngiliz ordusunun kullanmaya başlamasıyla gerçekleşmiştir.

2.Dünya Savaşından sonra ABD ve İngiltere’de ki bilimciler lojistik alanında ve talim çizelgelerinde en iyi kararları alabilmek için çalışmaya başlamışlardır. Birçok yeni yöneylem araştırma teknikleri geliştirilmiş bunlar akademik ve iş alanlarının bir çok yerinde kullanılmaya başlanmıştır.

Yöneylem Araştırmasının Temel Özellikleri

Sistem Oryantasyonu

Bir sistem etkileşimli birimlerden oluşur. Tek tek bakıldığında birimler kendi içlerinde iyi performans gösterse bile sistemin tümüne bakıldığında eşit iyi performans göstermediği görülebilir. Bu nedenle yöneylem araştırması, bir sistemin herhangi bir bölümündeki değişikliklerin sistemin performansı üzerindeki etkisini bir bütün olarak değerlendirmeye ve bir bölümünde ortaya çıkan bir sorunun nedenlerini başka bölümlerde veya aralarındaki ilişkilerde aramaya çalışır ve tüm sistemin iyileşmesi için çözüm arar.

Disiplinlerarası Ekip

Büyük organize sistemlerde karmaşık problemlerle karşılaşıldığında zorluklar ortaya çıkar. Yöneylem araştırmasını yapabilmek için de bir araştırma ekibinin olması gerekir. Bir sorunu tüm yönleriyle görebilmek ve ona göre doğru bir çözüme ulaşılabilmesi için uzman araştırmacılarla beraber çalışılması çıkarılan sonucun doğru olma olasılığını arttırır. Bir kişi kesinlikle göremez diyemeyiz tabi ki ancak riski daha aza indirebilir diyebiliriz.

Bilimsel Yöntemlerle Yaklaşım Özellikleri

1) Oryantasyon

Yukarıda da belirttiğim gibi yöneylem araştırması tek kişilik bir süreç değildir. Bu nedenle alanlarında uzman ve işi doğru şekilde yürüteceğine inandığınız kişilerle bir ekip kurarak işe başlamalıyız. Daha sonra ekip liderini seçerek sürecin daha kontrollü daha doğru yere gitmesini sağlayabiliriz.

2) Problemin Belirlenmesi

Çoğu kişi tarafından ilk aşama gibi görülmektedir ve en zor kısımda aslında bu aşamadır. Problem belirlenmediği ve yanlış problemler belirlendiği sürece sürekli aynı yerde kalırsınız. Problem belirlendikten sonra daha detaya inip karar verici, karar vericinin amaçları, karar değişkenleri (kontrol edilebilen değişkenler) belirlenir. Bu tür değişkenler karar vericinin kontrolünde olan ve işletmenin stratejisini etkileyen değişkenlerdir. Diğer bir deyişle, değerleri karar verici tarafından saptanıp gerçekleştirilebilen örneğin yatırım karlarında kurulacak herhangi bir tesisin yeri, kapasitesi vb. gibi değişkenlerdir. İş dünyasında tüm karar vericilerin içerisinde belirli kısıtlar vardır. Bu kısıtlar sonucu etkileyen ya da sorun yaratan ögelerdir. (bütçe ve talep kısıtı vb.) Bu aşamada son olarak da kısıtlar belirlenmelidir.

3) Model Yapımı

Bir model, gerçek dünyanın basitleştirilmiş bir temsilidir. Problem belirlendikten sonra yapılması gereken en iyi şekille problemi temsil eden bir model yapılmasıdır. Bazı kuruluşlar bu adımı atlar ve direk çözüme odaklanır. Ancak eğer basitleştirilmiş bir modeliniz yoksa çözümü bulmakta zorlanabilirsiniz.

4) Modeli Çözümleme

Modellerden çözüm türetme prosedürleri, tümdengelimle yada tümdenvarımla yapılmaktadır. Ekibin en çok zaman harcadığı ve çeşitli analitik yöntemlerin ve kaynakların kullanıldığı analiz aşamasıdır. Burada güvenilir tahminler yapmak için regresyon analizi, kuyruklama ve istatistiksel çıkarım gibi matematiksel algoritmalar ve veriler kullanılabilir.

Karar vermeyi etkileyecek olan bir diğer yöneylem araştırması temelinde optimizasyon yatar. Optimizasyon, seçeneklerin karşılaştırılması ve daraltılmasını içerir. Fakat optimal çözüm bazen gerçekçi olmayabilir. Bu nedenle optimal çözüme en yakın çözüm ikinci çözümdür. Bu simülasyon tekniğinin uygulanması ile elde edilebilir.

5) Model ve Çözümün Test Edilmesi

Yukarıda yapılan aşamaların hiçbiri yeterli değildir. Analizde bulduğumuz çözümün gerçekte sistemi doğru bir şekilde temsil edip etmediğine bakmalıyız. Eğer çözüm sistemi temsil etmiyorsa nedenlerini araştırmalıyız. Genellikle yapılan hatalar içerisinde modelin yanlış yapılması, karar değişkenlerinin yanlış hesaplanması olabilir.

6) Çözümün Uygulanması ve Kontrol Edilmesi

Yapılan tüm aşamaların sonucunda artık çözüm belirlenmiştir ve uygulama ekibine bu çözümü inandırmak gerekir. Bu nedenle, yöneticilerin araştırma sürecine katılımı başarı için çok önemlidir. Son olarak, süreci izlemeniz, iyileştirmeleri ölçmeniz ve onu sürekli iyileştirmenin yollarını aramanız gerekir. Yenilik, sürekli bir faaliyettir. Her zaman iyileştirme için bir yer vardır.

Yöneylem Araştırması Kullanım Örnekleri

Konuyu biraz daha anlamak açısından bazı departmanlara yönelik yöneylem araştırmasının kullanılabilecek sorunlarına örnekler vermek istiyorum.

  • Pazarlama için; satışları yükseltmek için ne kadar harcama yapılmalı ya da en iyi harcama yolları nelerdir?
  • Üretim için; üretim zamanını minimum yapmak için iş programı nasıl olmalıdır?
  • Araştırma için; araştırmacılar nasıl seçilmelidir?
  • Stok için; üretim ile stok arasında en karlı denge nasıl sağlanmalıdır?
  • Haberleşme için; en etkili ve en iyi haberleşme ağı nasıl düzenlenir?

gibi problemlerde yöneylem araştırmasını kullanabiliriz.

Referans: Hacettepe Yöneylem Araştırması

Diğer yazılarımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Narsistik Patinaj Nedir?

PDR Bölümü Nedir?

Ultium Pili Nedir? Özellikleri Nelerdir?

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu